Voldoende calcium is noodzakelijk

Tot de belangrijkste oorzaken van osteoporose behoren gebrek aan beweging en een te geringe opname van calcium over decennia. Verscheidene onderzoeken leken erop te wijzen dat ook een hoger koffiegebruik tot de risicofactoren kon behoren. Zo werd in verschillende gevallen na het drinken van koffie een kortstondige, geringe stijging van de calciumafscheiding in de urine vastgesteld. Vooral dit fenomeen droeg ertoe bij om koffie op de lijst van verdachte factoren te zetten. Actuele onderzoeken tonen evenwel aan dat koffie in ieder geval een secundaire factor is. Wie goed van calcium voorzien is en levenslang let op een voldoende opname van calcium, loopt door een normaal koffiegebruik geen hoger risico op osteoporose.

Osteoporose is één van de meest voorkomende gezondheidsproblemen bij vrouwen boven de 50. Naarmate men ouder wordt, daalt in het verloop van deze ziekte het mineraalstofgehalte van de knoken. Naast pijnen en veranderingen van de wervelkolom behoort ook de grotere neiging tot botbreuken tot de gevolgen. Osteoporose behoort tegenwoordig al tot de "volksziekten". Reeds 30% van de oudere vrouwen en 5% van de oudere mannen lijden aan deze ziekte.

Voeding

Oorzakelijk is osteoporose een voedingsprobleem. De manier waarop wij ons voeden heeft een belangrijke invloed op de gezondheid van onze knoken. De minerale stof calcium, die voor de stabiliteit van onze knoken zorgt, speelt daarbij de belangrijkste rol. Vele onderzoeken hebben aangetoond dat mensen die aan osteoporose lijden gemiddeld minder calcium in hun voeding opnemen dan personen zonder osteoporose. In landen zoals Japan, waar de bevolking gemiddeld slechts de helft van de aanbevolen hoeveelheid calcium inneemt, treden de meeste gevallen van osteoporose en de meeste botbreuken op.

Op zoek naar voedingsfactoren die medeverantwoordelijk zijn voor het ontstaan van osteoporose stootte men ook op koffie. Bij één van de eerste medische langlopende studies met meerdere duizenden testpersonen, het Framingham-onderzoek, werd ook het dagelijks koffiegebruik van de deelnemers onderzocht. Bij wie regelmatig dagelijks koffie dronk, steeg het risico van latere botbreuken aanzienlijk. In dat onderzoek werd evenwel niet gemeten hoeveel calcium de testpersonen innamen. Dat leidde uiteindelijk tot het vermoeden dat het koffiegebruik slechts een "markeerder" voor andere gedragswijzen kon zijn die oorzakelijk verantwoordelijk zijn voor de osteoporose: jammer genoeg zijn verwoede koffiedrinkers vaak mensen die veel roken, weinig bewegen en zich ook soms slecht voeden. Wanneer bij een studie het koffiegebruik gemeten wordt, maar niet deze andere oorzakelijke factoren, dan moet de koffie in de plaats van die factoren opdraaien als eigenlijke boosdoener - wat de auteurs van het Framingham-onderzoek trouwens zelf als mogelijke foutbron toegegeven hebben.

Gebrek aan beweging

Bij latere onderzoeken is immers gebleken dat factoren zoals een gebrek aan beweging (= ontbrekende training van de knoken), een verkeerde voeding en - bij vrouwen na de wisseljaren - hormonale storingen met effect op de beenderstofwisseling de eigenlijke en wezenlijke oorzaken zijn van osteoporose. Zo heeft bv. een Amerikaanse studie bij een duizendtal vrouwen na de wisseljaren aangetoond dat het mineraalstofgehalte van de beenderen bij personen die hun leven lang dagelijks meer dan twee koppen koffie dronken, enkel lager was als tegelijk de opname van mineraalstof met de voeding zeer gering was. Vrouwen die regelmatig naast koffie ook melk dronken, leden niet aan een geringe dichtheid van de beenderen.

Een verband tussen de mogelijke kort durende toename van de calciumafscheiding in de urine na het koffiedrinken en het ontstaan van osteoporose is volgens de onderzoeken die totnogtoe in dit verband werden uitgevoerd eveneens eerder onwaarschijnlijk. Een vergelijkend onderzoek bij vrouwen voor de menopauze toonde aan dat het koffiegebruik - en daarmee verbonden de hogere afscheiding van calcium - in vergelijking met andere voedingsfactoren en hormonale omstandigheden geen invloed had op de ontwikkeling van de dichtheid en de mineralisering van het gebeente.

Als men de vele onderzoeksresultaten die intussen over osteoporose voorhanden zijn, samenvat, dan wordt het volgende duidelijk: vroegtijdige en continue lichamelijke training en een calciumrijke voeding zijn de belangrijkste preventiemaatregelen tegen een latere osteoporose. Daarbij is gebleken dat onder het trainingsaspect vooral (gematigd) gewichtheffen, bv. halteroefeningen, positieve effecten heeft. Wat de voeding betreft, moet er vooral gelet worden op een voldoende opname van melk, kaas en andere zuivelproducten. Melk en zuivelproducten zijn de belangrijkste calciumleveranciers in onze voeding. Zonder deze producten is een voldoende calciumvoorziening nauwelijks mogelijk. Dit is de reden waarom zuivere "vegane" vegetariërs, die niet enkel afzien van vlees, maar ook van andere dierlijke producten zoals uitgerekend melk en zuivelproducten, vooral het gevaar lopen om een calciumtekort te krijgen.

In "multivariabele" onderzoeken werden naast het koffiegebruik vele andere voedingsfactoren en vele levensstijlfactoren onderzocht. Hun resultaten tonen dat koffie geen risicofactor is en dat zijn gebruik in ieder geval vaak met de andere, echte risicofactoren eng verbonden is. Zo wordt het vermoeden bevestigd dat koffie in andere studies, waar hij als risicofactor opduikt, inderdaad enkel als "indicatie" voor de echte oorzaken optreedt.

Conclusie: Enkel wie een leven lang te weinig melk, kaas, zuivelproducten en andere calciumrijke levensmiddelen geconsumeerd heeft, kan zijn risico op osteoporose door intens koffiegebruik verhogen. Aangezien calcium in de stofwisseling vele belangrijke functies heeft en niet alleen dient voor de stabilisering van het gebeente, kan de leuze enkel luiden: wie zichzelf wil beschermen tegen osteoporose en een algemeen calciumtekort, hoeft niet af te zien van koffie. Hij dient veeleer te letten op een gezonde en volwaardige voeding die zijn calciumgehalte opbouwt en waarborgt en moet zich voldoende bewegen.

Nog een tip voor koffievrienden die toch bezorgd zijn voor hun calciumgehalte: een lekkere koffie met melk, misschien zelfs met een toefje slagroom, of een cappuccino zorgen er door het calciumgehalte van de melk voor dat er naast het koffiegebruik ook een kleine bijdrage geleverd wordt voor de calciumvoorziening.